Zakres kompetencji położnej środowiskowej/rodzinnej

(przedruk ze strony Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych http://www.izbapiel.org.pl/) Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych Opracowane przez Zespół Ekspertów Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych

Charakterystyka położnej środowiskowej/rodzinnej

Położna środowiskowa/rodzinna to położna zatrudniona w podstawowej opiece zdrowotnej realizująca zadania z zakresu opieki nad rodziną, szczególnie z zakresu opieki położniczo-ginekologicznej i nad dzieckiem.
Z uwagi na specyfikę miejsca świadczenia usług położna środowiskowa podejmuje działania z zakresu: Położna środowiskowa realizuje kompleksową opiekę nad rodziną w zakresie zgodnym z jej przygotowaniem zawodowym, obejmującym: Położna środowiskowa/rodzinna wykonuje swoje obowiązki zgodnie z następującymi przepisami prawnymi:
  1. Ustawa z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. Nr 91, poz. 410)
  2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 września 1997 r. w sprawie zakresu i rodzaju świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych wykonywanych przez pielęgniarkę samodzielnie, bez zlecenia lekarskiego oraz zakresu i rodzaju takich świadczeń wykonywanych przez położną samodzielnie (Dz. U. Nr 116, poz. 750)
  3. Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91 poz. 408 z późn. zm.)
  4. Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (Dz. U. Nr 41, poz. 178)
  5. Kodeks Pracy
  6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 8 lipca 1997 r. w sprawie wymogów jakim powinny odpowiadać pod względem technicznym i sanitarnym urządzenia i pomieszczenia w których można wykonywać indywidualną praktykę pielęgniarki i położnej (Dz. U. Nr 85, poz. 543)
  7. Kodeks Etyki Zawodowej Polskiej Pielęgniarki i Położnej
  8. Ustalone standardy praktyki zawodowej
  9. inne

Położna środowiskowa/rodzinna jest zobowiązana do zapewnienia kompleksowej i całościowej opieki powierzonym jej podopiecznym.

W sytuacji przekraczającej jej kompetencje położna winna niezwłocznie skierować podopieczną do lekarza.

Położna jest zobowiązana do przestrzegania dyscypliny pracy oraz przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Opis stanowiska pracy

Kryteria Wymogi
wykształcenie
  • dyplom szkoły położnych
  • posiadanie prawa wykonywania zawodu
  • ukończony kurs kwalifikacyjny dla położnych środowiskowych/rodzinnych
  • specjalizacja dla położnych środowiskowych/rodzinnych
  • ukończone inne formy doskonalenia przydatne do realizacji przypisanych zadań
  • inne
wiedza
  • położnictwo, ginekologia, neonatologia, pediatria, psychologia, socjologia, pedagogika, epidemiologia, filozofia i inne dziedziny opieki medycznej i nauk humanistycznych w stopniu określonym w programie szkoły położnych i co najmniej kursu kwalifikacyjnego dla położnych środowiskowych
  • polityka społeczna i zdrowotna państwa, w tym systemu ubezpieczeń społecznych, organizacji i zasad i funkcjonowania opieki zdrowotnej w kraju i regionie działania położnej
  • organizacja, zasady funkcjonowania i zadania zespołów POZ zarządzanie w POZ
  • aktualne programy promocji zdrowia i programy profilaktyczne wyznaczające kierunki działań w opiece nad kobietą i rodziną
  • podstawy prawne regulujące udzielanie świadczeń zdrowotnych przez położne środowiskowe/rodzinne
  • odpowiedzialności cywilna i zawodowa
umiejętności
  • zawodowe określone wykazem w programie szkoły położnych i kursu kwalifikacyjnego dla położnych środowiskowych
  • efektywnego komunikowania się
  • planowania działań i praktycznego podejścia do planowania
  • współpracy w zespole i z zespołem
  • pozyskiwania współpracowników
  • nawiązywania kontaktów
doświadczenie
  • odbycie ustawowo określonego stażu
cechy osobowości
  • komunikatywność
  • operatywność
  • kultura osobista
  • uczciwość
  • rzetelność
  • pracowitość
  • otwartość
  • zaangażowanie
  • odpowiedzialność
zainteresowania
  • w zakresie rozwoju praktyki zawodowej
  • w zakresie pracy z rodziną
umiejętności szczególne
  • samodzielności wykonywania kompleksowych świadczeń i prowadzenia programów promocyjnych i profilaktycznych
  • współpracy w zespole
  • współpracy z organizacjami społecznymi i instytucjami działającymi na rzecz kobiet i rodzin i in.
współpraca
  • z lekarzem rodzinnym, pediatrą, pielęgniarką środowiskową/ rodzinną oraz pracownikiem socjalnym
  • z oddziałami położniczo/ginekologicznymi i noworodkowymi w obszarze działania
  • z lekarzem położnikiem i ginekologiem udzielającym świadczeń specjalistycznych w obszarze działania położnej

Służbowe podporządkowanie stanowiska pracy

Stanowisko podporządkowane jest bezpośrednio położnej koordynującej odpowiedzialnej za realizację świadczeń w opiece nad matką i dzieckiem.

Funkcje pracownika

  1. Realizowanie funkcji:
    • wychowawczej
    • opiekuńczej
    • promowania zdrowia
    • profilaktycznej
    • diagnostycznej
    • terapeutycznej
    • rehabilitacyjnej
    w stosunku do wszystkich podopiecznych.
  2. Realizowanie kompleksowej, holistycznej i indywidualnej opieki nad kobietą, noworodkiem i rodziną.
  3. Planowanie, realizowanie i ocenianie świadczeń wykonywanych na rzecz podopiecznych.
  4. Określanie zapotrzebowania na opiekę położniczą w obszarze działania

Kryteria oceny pracy dla danego stanowiska

  1. Jakość realizowanych świadczeń.
  2. Dokładność i terminowość wykonania poszczególnych świadczeń.
  3. Planowanie pracy i sposób jej realizacji.
  4. Współpraca w zespole z innymi profesjonalistami.
  5. Satysfakcja z opieki odbiorców świadczeń.
  6. Udział w różnych formach doskonalenia zawodowego.

Zakres obowiązków i odpowiedzialności

  • Promocja zdrowia i profilaktyka chorób
    1. Diagnozowanie zagrożeń zdrowia rodziny, przebiegu ciąży i rozwoju płodu oraz innych, na które narażona jest rodzina w środowisku zamieszkania.
    2. Ocena zagrożenia zdrowia wynikająca z działania czynników szkodliwych w środowisku pracy kobiety.
    3. Edukacja kobiety we wszystkich okresach życia do prowadzenia samoobserwacji i podejmowania działań likwidujących czynniki ryzyka.
    4. Udzielanie porad kobietom w zakresie samoopieki i samopielęgnacji w zdrowiu i profilaktyce chorób.
    5. Ocena poziomu wiedzy, umiejętności i motywacji z zakresu zachowań zdrowotnych podopiecznych.
    6. Prowadzenie edukacji zdrowotnej, w tym dokonywanie wyboru metod postępowania edukacyjnego i doradztwa w zależności od potrzeb kobiety.
    7. Kształtowanie prozdrowotnego stylu życia kobiety i jej rodziny.
    8. Motywowanie kobiet w przebiegu ciąży i połogu fizjologicznego do aktywnego życia.
    9. Realizacja programów promocji zdrowia i programów profilaktyki chorób w odniesieniu do noworodków, kobiet i ich rodzin.
    10. Wspieranie rodziny w organizowaniu środowiska domowego sprzyjającego zdrowiu.
    11. Inicjowanie i organizowanie - wsparcia dla kobiety, rodziny i środowiska w sytuacjach tego wymagających.
    12. Wskazywanie możliwości wsparcia społecznego.
    13. Poradnictwo w zakresie świadomego rodzicielstwa, planowania rodziny i wychowania seksualnego.
    14. Prowadzenie czynnego poradnictwa w zakresie profilaktyki chorób wieku dziecięcego.
    15. Prowadzenie czynnego poradnictwa w zakresie profilaktyki chorób ginekologicznych, onkologicznych i społecznych (szczególnie - wykonywanie badań piersi oraz edukacja w tym zakresie a także wykonywanie badania cytologicznego).
    16. Prowadzenie programu przygotowania do porodu z uwzględnieniem porodu rodzinnego.
    17. Promowanie karmienia naturalnego.
    18. Prowadzenie edukacji w zakresie odżywienia w poszczególnych okresach życia kobiety i dziecka.
    19. Prowadzenie szerokiej edukacji w zakresie zapobiegania zakażeniom HIV oraz chorobom przenoszonym drogi płciową.
  • Opieka przedkoncepcyjna
    1. Zapewnienie poradnictwa w zakresie zdrowego stylu życia.
    2. Przygotowywanie do świadomego planowania rodziny.
    3. Nauczanie metod rozpoznawania płodności i stosowania środków i metod zapobiegających nieplanowanej ciąży.
    4. Mobilizowanie oraz kierowanie kobiet i mężczyzn do wykonywania badań specjalistycznych przed planowaniem ciąży.
    5. Rozpoznawanie czynników zagrażających dla prawidłowego przebiegu przyszłej ciąży celem jak najszybszego skierowania kobiety do ginekologa.
  • Opieka okołoporodowa
    1. Objęcie czynną i systematyczną opieką wszystkich kobiet ciężarnych, położnic, noworodków oraz ich rodzin w obszarze swojego działania.
    2. Zapewnienie profesjonalnej opieki wszystkim kobietom i noworodkom z określonymi problemami zdrowotnymi (leczonym w domu, przewlekle chorym jak również przygotowywanym do leczenia szpitalnego a także po leczeniu szpitalnym).
    3. Samodzielne planowanie i realizowanie opieki nad kobietą, noworodkiem i rodziną.
    4. Przygotowanie i wspieranie rodziny w opiece świadczonej na rzecz jej kobiety i dziecka.
    5. Inicjowanie, wspieranie i aktywizowanie kobiet i rodzin do samoopieki.
    6. Zbieranie informacji na temat kobiety, rodziny i środowiska.
    7. Dokonywanie oceny stanu zdrowia kobiety (ciężarnej, rodzącej, położnicy) oraz noworodka i niemowlęcia w celu określenia zapotrzebowania na opiekę położniczą:
      • gromadzenie informacji,
      • wykonywanie badań diagnostycznych (pomiary, obserwacje, pobieranie materiału do badań laboratoryjnych),
      • wykonywanie badania fizykalnego kobiety (ogólnego i położniczego) i noworodka ocena stanu psychicznego i emocjonalnego kobiety.
    8. Samodzielne planowanie i realizowanie świadczeń na rzecz kobiety, noworodka i rodziny oraz ocenianie ich wyników:
      • ustalanie diety w poszczególnych okresach życia kobiety w ciąży fizjologicznej i ciąży wysokiego ryzyka,
      • wykonywanie i interpretację badań służących ocenie stanu zdrowia płodu i ciężarnej polegających na badaniu położniczym wewnętrznym, zewnętrznym i kardiotokografii,
      • wykonywanie EKG pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego,
      • prowadzenie bilansu wodnego,
      • prowadzenie i przyjęcie porodu fizjologicznego,
      • nacięcie, znieczulenie miejscowe i szycie krocza naciętego oraz pękniętego według obowiązujących standardów postępowania,
      • wykonywanie zabiegu Credego u noworodka,
      • zdejmowanie szwów,
      • wykonywanie zabiegów z zastosowaniem ciepła i zimna,
      • doraźne podawanie tlenu,
      • zakładanie cewnika do pęcherza moczowego i usuwanie założonego cewnika,
      • udzielanie pomocy położniczej w nagłych przypadkach przed przybyciem lekarza,
      • udzielenie pomocy ręcznej w porodach miednicowych,
      • ręczne wydobycie łożyska w przypadku krwotoku (masaż macicy, zabieg Credego), podawanie leków obkurczających macicę,
      • tamponowanie pochwy w przypadku pchnięcia szyjki macicy,
      • obrót wewnętrzny w przypadku porodu bliźniaczego, gdy po urodzeniu się pierwszego płodu drugi znajduje się w położeniu poprzecznym, a zawiodła próba wykonania obrotu zewnętrznego,
      • ćwiczenia usprawniające w ciąży, połogu i schorzeniach ginekologicznych,
      • prowadzenie rehabilitacji przyłóżkowej w celu zapobiegania powikłaniom wynikającym z unieruchomienia,
      • prowadzenie usprawnienia ruchowego (siadanie, pionizacja, nauka chodzenia, nauka samoobsługi),
      • prowadzenie gimnastyki oddechowej oraz ćwiczeń wzmacniających mięśnie brzucha i dna miednicy,
      • prowadzenie ćwiczeń relaksujących,
      • ocena noworodka według skali Apgar.
    9. Realizacja świadczeń zleconych przez lekarza.
    10. Monitorowania rozwoju ciąży prawidłowej oraz przebiegu połogu.
    11. Monitorowanie rozwoju płodu i noworodka.
    12. Realizacja badań diagnostycznych w celu wczesnego wykrywania zaburzeń lub patologii w ciąży, porodu i połogu oraz urazu u noworodka.
    13. Prowadzenie ćwiczeń gimnastycznych i innych zajęć przygotowujących do odbycia porodu.
    14. Samodzielne podawanie leków w sytuacjach bezwzględnej konieczności zgodnie z aktualnymi przepisami prawnymi.
    15. Kierowanie do lekarza w każdej sytuacji wykrycia zagrożenia lub nieprawidłowości u kobiety, płodu lub noworodka.
    16. Prowadzenie porodu fizjologicznego.
    17. Zapewnienie wsparcia dla kobiety i rodziny w czasie przeżywania sytuacji trudnych, zwłaszcza w przypadku choroby lub utraty ciąży lub dziecka.
  • Opieka w schorzeniach ginekologicznych
    1. Sprawowanie całościowej, holistycznej opieki nad kobietami w schorzeniach ginekologicznych w każdym okresie życia kobiety.
    2. Planowanie i realizacja świadczeń na rzecz kobiet i ich rodzin oraz dokonywanie oceny ich wyników:
      • płukanie pochwy,
      • wykonywanie zabiegów z zastosowaniem ciepła i zimna,
      • doraźne podawanie tlenu,
      • zakładanie cewnika do pęcherza moczowego i usuwanie założonego cewnika,
      • dobór sposobów i opatrywanie ran, odleżyn (do III ° włącznie) pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego,
      • doraźną modyfikację dawki leczniczej leku przeciwbólowego w leczeniu choroby nowotworowej u chorych przewlekle, pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego,
      • ćwiczenia usprawniające w schorzeniach ginekologicznych,
      • ćwiczenia zapobiegające nietrzymaniu moczu u kobiet,
      • prowadzenie rehabilitacji przyłóżkowej w celu zapobiegania powikłaniom wynikającym z unieruchomienia,
      • prowadzenie usprawnienia ruchowego (siadanie, pionizacja, nauka chodzenia, nauka samoobsługi),
      • wykonywanie zleceń lekarskich.
    3. Wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych w zależności od potrzeb.
  • Rozwój zawodowy
    1. Analizowanie wyników własnych działań zawodowych.
    2. Inicjowanie zmian praktyki zawodowej, zgodnie z nabytym doświadczeniem, wynikami prowadzonych lub opublikowanych badań naukowych, nowościami w dziedzinie nauk medycznych i humanistycznych.
    3. Udział w szkoleniach prowadzonych przez zatrudniający zakład.
    4. Samokształcenie.
Położna środowiskowa/rodzinna ponosi indywidualną odpowiedzialność za dokonaną ocenę sytuacji powierzonych jej podopiecznych (kobiety i/lub jej rodziny) oraz wyniki podjętych działań a także za czynniki ilościowe i jakościowe realizacji praktyki.

Zakres pełnomocnictw i uprawnień

Położna posiada uprawnienia i pełnomocnictwa do:
  1. Samodzielnego udzielania pierwszej pomocy w sytuacjach nagłego pogorszenia się zdrowia podopiecznych do czasu przybycia lekarza.
  2. Wyboru sposobu, metody, formy, miejsca i czasu wykonywania świadczeń pielęgnacyjnych.
  3. Decydowania o sposobie przygotowania podopiecznych do zabiegów.
  4. Decydowania o formie i zakresie edukacji zdrowotnej i poradnictwa.
  5. Korzystania z dokumentacji zespołu lekarza rodzinnego i ginekologa w zakresie niezbędnym do postawienia diagnozy pielęgniarskiej.
  6. Zgłaszania swoich uwag, spostrzeżeń i propozycji w zakresie postępowania z podopiecznymi i pracy zespołu.
  7. Uzyskiwania od pozostałych członków zespołu potrzebnych informacji.
  8. Odmowy wykonania zlecenia lekarskiego niezgodnego z jej sumieniem z podaniem przyczyny na piśmie.
  9. Uzyskiwania informacji mających wpływ na zdrowie własne (HIV, Hbs).
  10. Czynnego udziału w szkoleniach oraz korzystania z materiałów i środków dydaktycznych.