Zakres kompetencji położnej środowiskowej/rodzinnej
(przedruk ze strony Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych http://www.izbapiel.org.pl/)
Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych
Opracowane przez Zespół Ekspertów
Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych
Charakterystyka położnej środowiskowej/rodzinnej
Położna środowiskowa/rodzinna to położna zatrudniona w podstawowej opiece zdrowotnej realizująca zadania z zakresu opieki nad rodziną, szczególnie z zakresu opieki położniczo-ginekologicznej i nad dzieckiem.
Z uwagi na specyfikę miejsca świadczenia usług położna środowiskowa podejmuje działania z zakresu:
- promocji zdrowia
- profilaktyki chorób
- świadczeń pielęgnacyjnych
- świadczeń leczniczych
- świadczeń diagnostycznych
- świadczeń rehabilitacyjnych
Położna środowiskowa realizuje kompleksową opiekę nad rodziną w zakresie zgodnym z jej przygotowaniem zawodowym, obejmującym:
- opiekę przedkoncepcyjną
- opiekę okołoporodową nad kobietą, noworodkiem i rodziną
- opiekę w schorzeniach ginekologicznych i onkologicznych
- opiekę nad płodem, noworodkiem i niemowlęciem
- opiekę nad kobietą w każdym okresie życia
Położna środowiskowa/rodzinna wykonuje swoje obowiązki zgodnie z następującymi przepisami prawnymi:
- Ustawa z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. Nr 91, poz. 410)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 2 września 1997 r. w sprawie zakresu i rodzaju świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych wykonywanych przez pielęgniarkę samodzielnie, bez zlecenia lekarskiego oraz zakresu i rodzaju takich świadczeń wykonywanych przez położną samodzielnie
(Dz. U. Nr 116, poz. 750)
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91 poz. 408
z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (Dz. U. Nr 41, poz. 178)
- Kodeks Pracy
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 8 lipca 1997 r. w sprawie wymogów jakim powinny odpowiadać pod względem technicznym i sanitarnym urządzenia i pomieszczenia w których można wykonywać indywidualną praktykę pielęgniarki i położnej (Dz. U. Nr 85, poz. 543)
- Kodeks Etyki Zawodowej Polskiej Pielęgniarki i Położnej
- Ustalone standardy praktyki zawodowej
- inne
Położna środowiskowa/rodzinna jest zobowiązana do zapewnienia kompleksowej i całościowej opieki powierzonym jej podopiecznym.
W sytuacji przekraczającej jej kompetencje położna winna niezwłocznie skierować podopieczną do lekarza.
Położna jest zobowiązana do przestrzegania dyscypliny pracy oraz przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Opis stanowiska pracy
| Kryteria |
Wymogi |
| wykształcenie |
- dyplom szkoły położnych
- posiadanie prawa wykonywania zawodu
- ukończony kurs kwalifikacyjny dla położnych środowiskowych/rodzinnych
- specjalizacja dla położnych środowiskowych/rodzinnych
- ukończone inne formy doskonalenia przydatne do realizacji przypisanych zadań
- inne
|
| wiedza |
- położnictwo, ginekologia, neonatologia, pediatria, psychologia, socjologia, pedagogika, epidemiologia, filozofia i inne dziedziny opieki medycznej i nauk humanistycznych w stopniu określonym w programie szkoły położnych i co najmniej kursu kwalifikacyjnego dla położnych środowiskowych
- polityka społeczna i zdrowotna państwa, w tym systemu ubezpieczeń społecznych, organizacji i zasad i funkcjonowania opieki zdrowotnej w kraju i regionie działania położnej
- organizacja, zasady funkcjonowania i zadania zespołów POZ zarządzanie w POZ
- aktualne programy promocji zdrowia i programy profilaktyczne wyznaczające kierunki działań w opiece nad kobietą i rodziną
- podstawy prawne regulujące udzielanie świadczeń zdrowotnych przez położne środowiskowe/rodzinne
- odpowiedzialności cywilna i zawodowa
|
| umiejętności |
- zawodowe określone wykazem w programie szkoły położnych i kursu kwalifikacyjnego dla położnych środowiskowych
- efektywnego komunikowania się
- planowania działań i praktycznego podejścia do planowania
- współpracy w zespole i z zespołem
- pozyskiwania współpracowników
- nawiązywania kontaktów
|
| doświadczenie |
- odbycie ustawowo określonego stażu
|
| cechy osobowości |
- komunikatywność
- operatywność
- kultura osobista
- uczciwość
- rzetelność
- pracowitość
- otwartość
- zaangażowanie
- odpowiedzialność
|
| zainteresowania |
-
w zakresie rozwoju praktyki zawodowej
- w zakresie pracy z rodziną
|
| umiejętności szczególne |
- samodzielności wykonywania kompleksowych świadczeń i prowadzenia programów promocyjnych i profilaktycznych
- współpracy w zespole
- współpracy z organizacjami społecznymi i instytucjami działającymi na rzecz kobiet i rodzin i in.
|
| współpraca |
- z lekarzem rodzinnym, pediatrą, pielęgniarką środowiskową/ rodzinną oraz pracownikiem socjalnym
- z oddziałami położniczo/ginekologicznymi i noworodkowymi w obszarze działania
- z lekarzem położnikiem i ginekologiem udzielającym świadczeń specjalistycznych w obszarze działania położnej
|
Służbowe podporządkowanie stanowiska pracy
Stanowisko podporządkowane jest bezpośrednio położnej koordynującej odpowiedzialnej za realizację świadczeń w opiece nad matką i dzieckiem.
Funkcje pracownika
- Realizowanie funkcji:
- wychowawczej
- opiekuńczej
- promowania zdrowia
- profilaktycznej
- diagnostycznej
- terapeutycznej
- rehabilitacyjnej
w stosunku do wszystkich podopiecznych.
- Realizowanie kompleksowej, holistycznej i indywidualnej opieki nad kobietą, noworodkiem i rodziną.
- Planowanie, realizowanie i ocenianie świadczeń wykonywanych na rzecz podopiecznych.
- Określanie zapotrzebowania na opiekę położniczą w obszarze działania
Kryteria oceny pracy dla danego stanowiska
- Jakość realizowanych świadczeń.
- Dokładność i terminowość wykonania poszczególnych świadczeń.
- Planowanie pracy i sposób jej realizacji.
- Współpraca w zespole z innymi profesjonalistami.
- Satysfakcja z opieki odbiorców świadczeń.
- Udział w różnych formach doskonalenia zawodowego.
Zakres obowiązków i odpowiedzialności
- Promocja zdrowia i profilaktyka chorób
- Diagnozowanie zagrożeń zdrowia rodziny, przebiegu ciąży i rozwoju płodu oraz innych, na które narażona jest rodzina w środowisku zamieszkania.
- Ocena zagrożenia zdrowia wynikająca z działania czynników szkodliwych w środowisku pracy kobiety.
- Edukacja kobiety we wszystkich okresach życia do prowadzenia samoobserwacji i podejmowania działań likwidujących czynniki ryzyka.
- Udzielanie porad kobietom w zakresie samoopieki i samopielęgnacji w zdrowiu i profilaktyce chorób.
- Ocena poziomu wiedzy, umiejętności i motywacji z zakresu zachowań zdrowotnych podopiecznych.
- Prowadzenie edukacji zdrowotnej, w tym dokonywanie wyboru metod postępowania edukacyjnego i doradztwa w zależności od potrzeb kobiety.
- Kształtowanie prozdrowotnego stylu życia kobiety i jej rodziny.
- Motywowanie kobiet w przebiegu ciąży i połogu fizjologicznego do aktywnego życia.
- Realizacja programów promocji zdrowia i programów profilaktyki chorób w odniesieniu do noworodków, kobiet i ich rodzin.
- Wspieranie rodziny w organizowaniu środowiska domowego sprzyjającego zdrowiu.
- Inicjowanie i organizowanie - wsparcia dla kobiety, rodziny i środowiska w sytuacjach tego wymagających.
- Wskazywanie możliwości wsparcia społecznego.
- Poradnictwo w zakresie świadomego rodzicielstwa, planowania rodziny i wychowania seksualnego.
- Prowadzenie czynnego poradnictwa w zakresie profilaktyki chorób wieku dziecięcego.
- Prowadzenie czynnego poradnictwa w zakresie profilaktyki chorób ginekologicznych, onkologicznych i społecznych (szczególnie - wykonywanie badań piersi oraz edukacja w tym zakresie a także wykonywanie badania cytologicznego).
- Prowadzenie programu przygotowania do porodu z uwzględnieniem porodu rodzinnego.
- Promowanie karmienia naturalnego.
- Prowadzenie edukacji w zakresie odżywienia w poszczególnych okresach życia kobiety i dziecka.
- Prowadzenie szerokiej edukacji w zakresie zapobiegania zakażeniom HIV oraz chorobom przenoszonym drogi płciową.
- Opieka przedkoncepcyjna
-
Zapewnienie poradnictwa w zakresie zdrowego stylu życia.
- Przygotowywanie do świadomego planowania rodziny.
- Nauczanie metod rozpoznawania płodności i stosowania środków i metod zapobiegających nieplanowanej ciąży.
- Mobilizowanie oraz kierowanie kobiet i mężczyzn do wykonywania badań specjalistycznych przed planowaniem ciąży.
- Rozpoznawanie czynników zagrażających dla prawidłowego przebiegu przyszłej ciąży celem jak najszybszego skierowania kobiety do ginekologa.
- Opieka okołoporodowa
- Objęcie czynną i systematyczną opieką wszystkich kobiet ciężarnych, położnic, noworodków oraz ich rodzin w obszarze swojego działania.
- Zapewnienie profesjonalnej opieki wszystkim kobietom i noworodkom z określonymi problemami zdrowotnymi (leczonym w domu, przewlekle chorym jak również przygotowywanym do leczenia szpitalnego a także po leczeniu szpitalnym).
- Samodzielne planowanie i realizowanie opieki nad kobietą, noworodkiem i rodziną.
- Przygotowanie i wspieranie rodziny w opiece świadczonej na rzecz jej kobiety i dziecka.
- Inicjowanie, wspieranie i aktywizowanie kobiet i rodzin do samoopieki.
- Zbieranie informacji na temat kobiety, rodziny i środowiska.
- Dokonywanie oceny stanu zdrowia kobiety (ciężarnej, rodzącej, położnicy) oraz noworodka i niemowlęcia w celu określenia zapotrzebowania na opiekę położniczą:
- gromadzenie informacji,
- wykonywanie badań diagnostycznych (pomiary, obserwacje, pobieranie materiału do badań laboratoryjnych),
- wykonywanie badania fizykalnego kobiety (ogólnego i położniczego) i noworodka ocena stanu psychicznego i emocjonalnego kobiety.
- Samodzielne planowanie i realizowanie świadczeń na rzecz kobiety, noworodka i rodziny oraz ocenianie ich wyników:
- ustalanie diety w poszczególnych okresach życia kobiety w ciąży fizjologicznej i ciąży wysokiego ryzyka,
- wykonywanie i interpretację badań służących ocenie stanu zdrowia płodu i ciężarnej polegających na badaniu położniczym wewnętrznym, zewnętrznym i kardiotokografii,
- wykonywanie EKG pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego,
- prowadzenie bilansu wodnego,
- prowadzenie i przyjęcie porodu fizjologicznego,
- nacięcie, znieczulenie miejscowe i szycie krocza naciętego oraz pękniętego według obowiązujących standardów postępowania,
- wykonywanie zabiegu Credego u noworodka,
- zdejmowanie szwów,
- wykonywanie zabiegów z zastosowaniem ciepła i zimna,
-
- doraźne podawanie tlenu,
- zakładanie cewnika do pęcherza moczowego i usuwanie założonego cewnika,
- udzielanie pomocy położniczej w nagłych przypadkach przed przybyciem lekarza,
- udzielenie pomocy ręcznej w porodach miednicowych,
- ręczne wydobycie łożyska w przypadku krwotoku (masaż macicy, zabieg Credego), podawanie leków obkurczających macicę,
- tamponowanie pochwy w przypadku pchnięcia szyjki macicy,
- obrót wewnętrzny w przypadku porodu bliźniaczego, gdy po urodzeniu się pierwszego płodu drugi znajduje się w położeniu poprzecznym, a zawiodła próba wykonania obrotu zewnętrznego,
- ćwiczenia usprawniające w ciąży, połogu i schorzeniach ginekologicznych,
- prowadzenie rehabilitacji przyłóżkowej w celu zapobiegania powikłaniom wynikającym z unieruchomienia,
- prowadzenie usprawnienia ruchowego (siadanie, pionizacja, nauka chodzenia, nauka samoobsługi),
- prowadzenie gimnastyki oddechowej oraz ćwiczeń wzmacniających mięśnie brzucha i dna miednicy,
- prowadzenie ćwiczeń relaksujących,
- ocena noworodka według skali Apgar.
- Realizacja świadczeń zleconych przez lekarza.
- Monitorowania rozwoju ciąży prawidłowej oraz przebiegu połogu.
- Monitorowanie rozwoju płodu i noworodka.
- Realizacja badań diagnostycznych w celu wczesnego wykrywania zaburzeń lub patologii w ciąży, porodu i połogu oraz urazu u noworodka.
- Prowadzenie ćwiczeń gimnastycznych i innych zajęć przygotowujących do odbycia porodu.
- Samodzielne podawanie leków w sytuacjach bezwzględnej konieczności zgodnie z aktualnymi przepisami prawnymi.
- Kierowanie do lekarza w każdej sytuacji wykrycia zagrożenia lub nieprawidłowości u kobiety, płodu lub noworodka.
- Prowadzenie porodu fizjologicznego.
- Zapewnienie wsparcia dla kobiety i rodziny w czasie przeżywania sytuacji trudnych, zwłaszcza w przypadku choroby lub utraty ciąży lub dziecka.
- Opieka w schorzeniach ginekologicznych
- Sprawowanie całościowej, holistycznej opieki nad kobietami w schorzeniach ginekologicznych w każdym okresie życia kobiety.
- Planowanie i realizacja świadczeń na rzecz kobiet i ich rodzin oraz dokonywanie oceny ich wyników:
- płukanie pochwy,
- wykonywanie zabiegów z zastosowaniem ciepła i zimna,
- doraźne podawanie tlenu,
- zakładanie cewnika do pęcherza moczowego i usuwanie założonego cewnika,
- dobór sposobów i opatrywanie ran, odleżyn (do III ° włącznie) pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego,
- doraźną modyfikację dawki leczniczej leku przeciwbólowego w leczeniu choroby nowotworowej u chorych przewlekle, pod warunkiem odbycia kursu specjalistycznego,
- ćwiczenia usprawniające w schorzeniach ginekologicznych,
- ćwiczenia zapobiegające nietrzymaniu moczu u kobiet,
- prowadzenie rehabilitacji przyłóżkowej w celu zapobiegania powikłaniom wynikającym z unieruchomienia,
- prowadzenie usprawnienia ruchowego (siadanie, pionizacja, nauka chodzenia, nauka samoobsługi),
- wykonywanie zleceń lekarskich.
- Wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych w zależności od potrzeb.
- Rozwój zawodowy
- Analizowanie wyników własnych działań zawodowych.
- Inicjowanie zmian praktyki zawodowej, zgodnie z nabytym doświadczeniem, wynikami prowadzonych lub opublikowanych badań naukowych, nowościami w dziedzinie nauk medycznych i humanistycznych.
- Udział w szkoleniach prowadzonych przez zatrudniający zakład.
- Samokształcenie.
Położna środowiskowa/rodzinna ponosi indywidualną odpowiedzialność za dokonaną ocenę sytuacji powierzonych jej podopiecznych (kobiety i/lub jej rodziny) oraz wyniki podjętych działań a także za czynniki ilościowe i jakościowe realizacji praktyki.
Zakres pełnomocnictw i uprawnień
Położna posiada uprawnienia i pełnomocnictwa do:
- Samodzielnego udzielania pierwszej pomocy w sytuacjach nagłego pogorszenia się zdrowia podopiecznych do czasu przybycia lekarza.
- Wyboru sposobu, metody, formy, miejsca i czasu wykonywania świadczeń pielęgnacyjnych.
- Decydowania o sposobie przygotowania podopiecznych do zabiegów.
- Decydowania o formie i zakresie edukacji zdrowotnej i poradnictwa.
- Korzystania z dokumentacji zespołu lekarza rodzinnego i ginekologa w zakresie niezbędnym do postawienia diagnozy pielęgniarskiej.
- Zgłaszania swoich uwag, spostrzeżeń i propozycji w zakresie postępowania z podopiecznymi i pracy zespołu.
- Uzyskiwania od pozostałych członków zespołu potrzebnych informacji.
- Odmowy wykonania zlecenia lekarskiego niezgodnego z jej sumieniem z podaniem przyczyny na piśmie.
- Uzyskiwania informacji mających wpływ na zdrowie własne (HIV, Hbs).
- Czynnego udziału w szkoleniach oraz korzystania z materiałów i środków dydaktycznych.